Mở đầu: Từ độc lập dân tộc đến độc lập kinh tế
Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình, Chủ tịch Hồ Chí Minh long trọng tuyên bố trước quốc dân và thế giới:
“Nước Việt Nam có quyền hưởng tự do và độc lập, và sự thật đã thành một nước tự do, độc lập.”
Bản Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện khai sinh Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mà còn là tuyên ngôn về tư duy chủ quyền, đặt nền móng cho một hệ giá trị mới: độc lập dân tộc – tự chủ quốc gia – tự cường phát triển.
Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu vào kinh tế toàn cầu, tinh thần ấy đang được chuyển hóa từ lĩnh vực chính trị – dân tộc sang lĩnh vực kinh tế – doanh nghiệp, trở thành động lực tư tưởng quan trọng hình thành tư duy doanh nhân Việt Nam thời đại mới.
1. Tinh thần độc lập: Từ chủ quyền quốc gia đến chủ quyền kinh tế
Nếu trong lịch sử, độc lập được hiểu là thoát khỏi áp bức ngoại bang, thì trong thời đại toàn cầu hóa, độc lập được hiểu ở một tầng nghĩa mới:
- Không lệ thuộc công nghệ
- Không phụ thuộc chuỗi cung ứng độc quyền
- Không bị thao túng thị trường
- Không bị chi phối dữ liệu – nền tảng – tiêu chuẩn kỹ thuật
Đối với giới doanh nhân, điều này chuyển hóa thành khái niệm “chủ quyền kinh tế doanh nghiệp”:
Doanh nghiệp phải làm chủ công nghệ lõi, thị trường cốt lõi, hệ sinh thái cốt lõi và năng lực cạnh tranh cốt lõi.
Tinh thần ấy chính là sự kế thừa trực tiếp tư tưởng “độc lập – tự chủ – tự cường” trong Tuyên ngôn Độc lập, nhưng được hiện đại hóa trong ngôn ngữ kinh tế học.
2. Doanh nhân Việt Nam: Từ “người kinh doanh” sang “chủ thể kiến tạo năng lực quốc gia”
Một chuyển dịch lớn đang diễn ra:
Doanh nhân Việt không còn chỉ là chủ thể tìm lợi nhuận, mà đang trở thành chủ thể kiến tạo năng lực quốc gia (national capacity builders):
- Kiến tạo hạ tầng số
- Kiến tạo hạ tầng logistics – năng lượng – viễn thông
- Kiến tạo năng lực công nghệ nội sinh
- Kiến tạo chuỗi giá trị trong nước
Điều này thể hiện rõ ở mô hình các tập đoàn nội địa:
- Viettel → công nghệ – quốc phòng – viễn thông – an ninh mạng
- FPT → công nghệ lõi – chuyển đổi số – AI – xuất khẩu trí tuệ
- Vingroup → công nghiệp hóa – công nghệ – sản xuất – tự chủ công nghiệp
- THACO → công nghiệp hỗ trợ – logistics – sản xuất tích hợp
Đây không còn là mô hình doanh nghiệp thuần thương mại, mà là mô hình doanh nghiệp mang tư duy chủ quyền.
3. Tinh thần “không phụ thuộc” trong lựa chọn chiến lược kinh doanh
Tinh thần độc lập thể hiện rõ trong các xu hướng chiến lược mới của doanh nghiệp Việt:
🔹 Làm chủ công nghệ lõi
Không chỉ gia công – tích hợp, mà:
- Tự phát triển nền tảng
- Tự làm chip, phần mềm lõi, AI model, hạ tầng cloud
- Tự kiểm soát dữ liệu
🔹 Xây dựng hệ sinh thái nội sinh
Thay vì phụ thuộc BigTech nước ngoài:
- Nền tảng Việt
- Hệ sinh thái Việt
- Tiêu chuẩn kỹ thuật Việt
- Chuỗi cung ứng Việt
🔹 Định vị thương hiệu quốc gia
Doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm, mà:
- Xuất khẩu năng lực
- Xuất khẩu mô hình
- Xuất khẩu hệ sinh thái
Đây chính là tinh thần độc lập kinh tế trong hình thức hiện đại.
4. Độc lập không có nghĩa là đóng cửa – mà là hội nhập có chủ quyền
Tuyên ngôn Độc lập không mang tư tưởng biệt lập. Ngược lại, Hồ Chí Minh trích dẫn Tuyên ngôn Nhân quyền của Mỹ và Pháp, thể hiện rõ tinh thần:
Hội nhập – nhưng không lệ thuộc
Hợp tác – nhưng không đánh mất chủ quyền
Toàn cầu hóa – nhưng giữ bản sắc và năng lực tự chủ
Giới doanh nhân Việt Nam hiện đại cũng đang vận hành theo logic này:
- Hội nhập chuỗi giá trị toàn cầu
- Thu hút vốn, công nghệ, thị trường quốc tế
- Nhưng giữ quyền kiểm soát chiến lược
- Giữ năng lực lõi nội sinh
- Giữ quyền quyết định dài hạn
Đây là mô hình “global integration – national control” (hội nhập toàn cầu – kiểm soát quốc gia).
5. Từ tư tưởng Hồ Chí Minh đến DNA doanh nhân Việt Nam thời đại mới
Có thể khái quát tinh thần ảnh hưởng như sau:
| Tư tưởng trong Tuyên ngôn Độc lập | Chuyển hóa trong tư duy doanh nhân |
|---|---|
| Độc lập dân tộc | Độc lập kinh tế |
| Chủ quyền quốc gia | Chủ quyền công nghệ |
| Tự do phát triển | Tự chủ mô hình kinh doanh |
| Tự cường dân tộc | Tự cường doanh nghiệp |
| Quyền tự quyết | Quyền làm chủ chuỗi giá trị |
Doanh nhân Việt Nam hiện đại không chỉ kế thừa tinh thần ấy về mặt tư tưởng, mà đang hiện thực hóa nó bằng cấu trúc kinh doanh, công nghệ, hệ sinh thái và chiến lược phát triển.
Kết luận: Tuyên ngôn Độc lập như một “hiến chương tư duy phát triển”
Sau gần 80 năm, Tuyên ngôn Độc lập không chỉ là văn kiện lịch sử, mà đang trở thành một hiến chương tư duy phát triển cho Việt Nam hiện đại.
Đối với giới doanh nhân, tinh thần ấy không còn nằm ở khẩu hiệu, mà thể hiện ở:
- Quyết tâm làm chủ công nghệ
- Khát vọng xây dựng thương hiệu Việt toàn cầu
- Tư duy kiến tạo năng lực quốc gia
- Trách nhiệm lịch sử của doanh nghiệp đối với dân tộc
Doanh nhân Việt Nam hôm nay, trong bối cảnh toàn cầu hóa, chính là lực lượng tiếp nối tinh thần độc lập dân tộc bằng con đường kinh tế, biến tư tưởng Hồ Chí Minh từ tuyên ngôn chính trị thành thực lực phát triển quốc gia.
Độc lập dân tộc trong thế kỷ XXI không chỉ nằm ở biên giới lãnh thổ, mà nằm trong công nghệ, dữ liệu, chuỗi giá trị, năng lực sản xuất và hệ sinh thái doanh nghiệp.
Và ở đó, doanh nhân Việt Nam chính là chủ thể lịch sử mới của tinh thần độc lập.