Ngày 4 tháng 7 năm 1776 tại Philadelphia, bản Tuyên ngôn Độc lập của Hợp chúng quốc Hoa Kỳ chính thức được công bố, đánh dấu sự ra đời của một quốc gia mới trên bản đồ chính trị thế giới và mở ra một thời đại mới trong lịch sử tư tưởng chính trị nhân loại. Đây không chỉ là một văn kiện tuyên bố chủ quyền quốc gia, mà còn là một bản tuyên ngôn triết học chính trị, đặt nền móng cho hệ giá trị tự do, bình đẳng và quyền con người của nền văn minh hiện đại.
Trong bối cảnh thế kỷ XVIII, mười ba thuộc địa Anh tại Bắc Mỹ phải chịu sự kiểm soát toàn diện của Hoàng gia Anh về chính trị, kinh tế và pháp lý. Việc đánh thuế nặng nề, áp đặt luật pháp từ chính quốc và tước bỏ quyền đại diện chính trị đã làm nảy sinh mâu thuẫn sâu sắc giữa chính quyền thực dân và cộng đồng thuộc địa. Từ phản kháng kinh tế, phong trào đấu tranh nhanh chóng chuyển hóa thành xung đột chính trị và quân sự, dẫn đến cuộc Chiến tranh giành độc lập Mỹ. Trong hoàn cảnh đó, Tuyên ngôn Độc lập ra đời không chỉ nhằm khẳng định sự ly khai khỏi Vương quốc Anh, mà còn nhằm xác lập tính chính danh chính trị và pháp lý của một quốc gia mới trong trật tự quốc tế.
Bản tuyên ngôn do Thomas Jefferson chủ trì soạn thảo, với sự tham gia của nhiều nhà tư tưởng lớn của thời kỳ Khai sáng Mỹ, đã thể hiện sự kết tinh của triết học tự nhiên, tư tưởng nhân quyền và học thuyết chủ quyền nhân dân. Điểm cốt lõi của văn kiện nằm ở khẳng định rằng mọi con người sinh ra đều bình đẳng, được tạo hóa ban cho những quyền không thể bị tước đoạt, trong đó có quyền sống, quyền tự do và quyền mưu cầu hạnh phúc. Đây là bước ngoặt mang tính cách mạng trong lịch sử tư tưởng chính trị, khi quyền con người được đặt cao hơn quyền lực nhà nước và quyền lực chính trị không còn được xem là đặc ân của vua chúa hay giai cấp thống trị, mà là sự ủy quyền từ nhân dân.
Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ đã đảo ngược hoàn toàn logic chính trị phong kiến truyền thống. Nhà nước không còn là chủ thể tối cao đứng trên xã hội, mà trở thành công cụ phục vụ xã hội. Chính quyền tồn tại vì lợi ích của nhân dân, và khi chính quyền đi ngược lại lợi ích đó, nhân dân có quyền thay đổi hoặc lật đổ nó. Quan niệm này đặt nền móng cho học thuyết dân chủ hiện đại, nơi quyền lực nhà nước bị giới hạn bởi pháp luật, bởi hiến pháp và bởi các quyền tự nhiên của con người.
Ở cấp độ toàn cầu, Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 không chỉ khai sinh một quốc gia mới, mà còn mở ra một mô hình nhà nước mới. Mô hình đó dựa trên chủ quyền nhân dân, pháp quyền, đại diện chính trị và phân quyền quyền lực. Những nguyên lý này sau đó được thể chế hóa trong Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787 và Tuyên ngôn Nhân quyền Mỹ, tạo thành nền tảng cấu trúc của nhà nước cộng hòa hiện đại. Từ đó, hệ giá trị dân chủ – tự do của Hoa Kỳ lan tỏa mạnh mẽ ra thế giới, ảnh hưởng sâu rộng đến Cách mạng Pháp năm 1789, đến các phong trào cải cách chính trị ở châu Âu và đến các phong trào giải phóng dân tộc trong các thế kỷ tiếp theo.
Vượt ra ngoài ý nghĩa lịch sử quốc gia, Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ mang giá trị phổ quát của văn minh nhân loại. Nó xác lập một chuẩn mực tư tưởng mới cho nhân loại hiện đại, trong đó con người trở thành trung tâm của trật tự chính trị, quyền con người trở thành nền tảng của pháp quyền, và tự do trở thành giá trị cốt lõi của tiến bộ xã hội. Nhà nước, trong quan niệm đó, không phải là mục đích tự thân, mà là phương tiện tổ chức xã hội để bảo vệ quyền lợi con người và thúc đẩy hạnh phúc cộng đồng.
Sau gần hai thế kỷ rưỡi, Tuyên ngôn Độc lập năm 1776 vẫn giữ nguyên giá trị thời đại. Không chỉ là biểu tượng quốc gia của Hoa Kỳ, văn kiện này đã trở thành một di sản chung của nhân loại, một chuẩn mực tư tưởng cho mọi mô hình nhà nước tiến bộ. Nó khẳng định một chân lý nền tảng của văn minh chính trị hiện đại: quyền lực không tạo ra quyền con người, mà quyền con người mới là nguồn gốc chính danh của quyền lực. Trong ý nghĩa đó, Tuyên ngôn Độc lập Hoa Kỳ không chỉ khai sinh một quốc gia, mà đã khai sinh một thời đại mới trong lịch sử tư tưởng nhân loại, thời đại của tự do, nhân quyền, dân chủ và chủ quyền nhân dân.