Độc lập – tự do như nền móng tồn tại của quốc gia và con người
Trong kho tàng tư tưởng Hồ Chí Minh, câu nói “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” không chỉ là một khẩu hiệu cách mạng, mà là một tuyên ngôn giá trị tối thượng về quốc gia, con người và sự tồn tại của dân tộc Việt Nam. Đây không phải là một phát biểu mang tính cảm xúc thời chiến, mà là một mệnh đề tư tưởng có cấu trúc triết học – chính trị hoàn chỉnh, đặt nền móng cho toàn bộ hệ tư tưởng phát triển của Việt Nam hiện đại.
Câu nói này xuất hiện trong bối cảnh dân tộc Việt Nam đang đứng trước cuộc đấu tranh sinh tử để thoát khỏi ách đô hộ, khi độc lập không phải là khái niệm trừu tượng mà là ranh giới giữa tồn tại và diệt vong. Trong hoàn cảnh đó, Hồ Chí Minh đã không đặt ra các mục tiêu trung gian như giàu có, ổn định hay phát triển, mà đặt độc lập và tự do ở vị trí cao nhất trong hệ giá trị quốc gia. Đây là một lựa chọn tư tưởng mang tính chiến lược: xác lập thứ bậc giá trị để định hướng toàn bộ con đường phát triển dân tộc.
Về cấu trúc tư duy, câu nói này mang tính tuyệt đối hóa giá trị. Cụm từ “không có gì quý hơn” không chỉ là biện pháp tu từ, mà là một mệnh đề triết học khẳng định: không có lợi ích nào, không có thành tựu nào, không có hình thức phát triển nào có thể đứng cao hơn độc lập và tự do. Điều đó đồng nghĩa với việc: không thể đánh đổi chủ quyền để lấy thịnh vượng, không thể đánh đổi tự do để lấy ổn định, không thể đánh đổi phẩm giá để lấy tăng trưởng. Hồ Chí Minh đã đặt độc lập – tự do không phải là mục tiêu cuối cùng, mà là điều kiện tiên quyết cho mọi mục tiêu khác.
Ở tầng sâu tư tưởng, câu nói này thể hiện rõ triết lý nhân văn trung tâm của Hồ Chí Minh: con người là điểm xuất phát và đích đến của mọi chính sách. Độc lập là điều kiện để quốc gia tồn tại, nhưng tự do mới là điều kiện để con người được sống đúng nghĩa là con người. Quốc gia không tồn tại vì chính nó, mà tồn tại để con người trong quốc gia đó được sống có phẩm giá, có quyền tự quyết, có khả năng phát triển. Đây là sự thống nhất giữa tư tưởng dân tộc và tư tưởng nhân quyền, giữa chủ quyền quốc gia và giá trị con người.
Ở bình diện chính trị – chiến lược, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” là một nguyên lý sinh tồn của quốc gia. Một quốc gia có thể nghèo nhưng độc lập thì có tương lai; một quốc gia giàu nhưng lệ thuộc thì không có tương lai bền vững. Độc lập không chỉ là chủ quyền lãnh thổ, mà là chủ quyền quyết định vận mệnh phát triển. Tự do không chỉ là quyền cá nhân, mà là năng lực xã hội tự tổ chức, tự sáng tạo, tự đổi mới và tự thích nghi. Khi mất độc lập chiến lược, quốc gia sẽ mất quyền lựa chọn con đường phát triển. Khi mất tự do xã hội, dân tộc sẽ mất năng lực sáng tạo.
Trong thế kỷ XXI, giá trị của câu nói này không hề suy giảm mà còn trở nên sâu sắc hơn. Độc lập ngày nay không chỉ là biên giới lãnh thổ, mà là độc lập kinh tế, độc lập công nghệ, độc lập tư duy và độc lập mô hình phát triển. Một quốc gia lệ thuộc vào chuỗi cung ứng, vốn, công nghệ, dữ liệu và mô hình tư duy ngoại lai thì về bản chất vẫn là một quốc gia lệ thuộc, dù không có quân đội nước ngoài hiện diện. Tự do ngày nay không chỉ là tự do cá nhân, mà là tự do sáng tạo, tự do học thuật, tự do khởi nghiệp, tự do tư duy phản biện và tự do đổi mới xã hội.
Đối với Việt Nam hiện đại, tư tưởng “không có gì quý hơn độc lập, tự do” chính là nền tảng của đường lối phát triển tự chủ và hội nhập chủ động. Hội nhập nhưng không hòa tan, hợp tác nhưng không lệ thuộc, phát triển nhưng không đánh mất bản sắc, tăng trưởng nhưng không đánh đổi chủ quyền. Đây là logic phát triển bền vững trong một thế giới cạnh tranh đa cực, nơi các hình thức lệ thuộc mới không đến từ súng đạn mà đến từ cấu trúc kinh tế, công nghệ, truyền thông và dữ liệu.
Đặc biệt, đối với thế hệ trẻ Việt Nam thế kỷ XXI, câu nói này mang một tầng nghĩa mới: giữ độc lập không còn là cầm súng bảo vệ biên giới, mà là xây dựng năng lực quốc gia bằng tri thức, công nghệ và sáng tạo. Giữ tự do không còn là giải phóng khỏi áp bức hữu hình, mà là giải phóng khỏi sự lệ thuộc tư duy, lệ thuộc mô hình, lệ thuộc phát triển. Một thế hệ trẻ yếu tri thức sẽ làm đất nước mất độc lập công nghệ. Một thế hệ trẻ thiếu bản lĩnh sẽ làm đất nước mất tự chủ chiến lược. Một thế hệ trẻ thiếu năng lực sáng tạo sẽ làm đất nước mất tương lai cạnh tranh.
Trong logic đó, “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” không còn là khẩu hiệu lịch sử, mà trở thành kim chỉ nam phát triển. Độc lập – tự do không phải là điểm kết thúc của cách mạng, mà là điểm khởi đầu của kiến tạo quốc gia hiện đại. Đó là nền móng để xây dựng một Việt Nam mạnh về trí tuệ, giàu về kinh tế, vững về văn hóa, tự chủ về công nghệ và có vị thế trong trật tự thế giới.
Câu nói của Hồ Chí Minh vì thế vượt khỏi giới hạn thời đại, trở thành một nguyên lý phổ quát: không một dân tộc nào có thể phát triển bền vững nếu đánh đổi độc lập, không một xã hội nào có thể tiến bộ nếu đánh đổi tự do. Độc lập là điều kiện của quốc gia, tự do là điều kiện của con người, và sự kết hợp của hai giá trị này tạo thành nền tảng tồn tại của mọi nền văn minh.
Trong hành trình phát triển của Việt Nam hôm nay, câu nói ấy không chỉ nhắc nhớ quá khứ, mà soi sáng tương lai. Bởi giữ độc lập – tự do trong thế kỷ XXI không chỉ là bảo vệ Tổ quốc, mà là xây dựng năng lực quốc gia, xây dựng con người Việt Nam mới và xây dựng vị thế Việt Nam trong trật tự toàn cầu. Đây chính là giá trị trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh, và cũng là cốt lõi của con đường phát triển Việt Nam hiện đại.