Giá trị bền vững của đạo đức cách mạng trong tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong kho tàng tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đạo đức cách mạng luôn giữ một vị trí trung tâm. Người không nói về đạo đức bằng những khái niệm trừu tượng hay những lời lẽ cao siêu, mà bằng những hình ảnh rất đời thường, gần gũi với mọi tầng lớp nhân dân. Chính sự giản dị ấy đã làm nên sức sống lâu bền cho tư tưởng của Người, vượt qua thời gian và hoàn cảnh lịch sử.

Ở đó, đạo đức không phải là điều gì sẵn có, mà là một quá trình rèn luyện liên tục, bền bỉ và có ý thức.

Kiên trì tự hoàn thiện – con đường không có điểm dừng

Hồ Chí Minh từng ví việc tu dưỡng đạo đức như việc mài sắt, mài đá. “Đá đi lâu cũng mòn, sắt mài lâu cũng sắc” – một câu nói ngắn gọn nhưng hàm chứa triết lý sâu sắc. Con người không thể hoàn thiện trong ngày một ngày hai, cũng không thể trở nên tốt đẹp chỉ bằng những lời hứa hay quyết tâm nhất thời.

Theo Người, rèn luyện đạo đức là quá trình tự sửa mình mỗi ngày. Khi con người có ý thức nhìn lại bản thân, dám nhận ra khuyết điểm và kiên trì sửa chữa, thì cái xấu sẽ dần ít đi, cái tốt sẽ ngày càng nhiều lên. Ngược lại, nếu buông lỏng việc tu dưỡng, những thói quen xấu sẽ lấn át, làm bào mòn nhân cách mà đôi khi chính người trong cuộc không nhận ra.

Điểm đáng chú ý trong tư tưởng của Bác là Người không đòi hỏi sự hoàn hảo tuyệt đối. Điều Người nhấn mạnh là sự kiên trì và thái độ nghiêm túc với chính mình. Đạo đức, vì thế, không phải là chiếc áo khoác để phô bày, mà là nền móng được xây dựng âm thầm qua từng hành động nhỏ.

Cần, Kiệm, Liêm, Chính – bốn trụ cột của nhân cách

Trong hệ thống tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh, bốn đức tính Cần, Kiệm, Liêm, Chính được coi là những giá trị cốt lõi, có tính nền tảng và không thể tách rời. Người ví chúng như những quy luật tự nhiên:

Trời có bốn mùa: Xuân, Hạ, Thu, Đông.
Đất có bốn phương: Đông, Tây, Nam, Bắc.
Con người muốn nên người đúng nghĩa phải có đủ bốn đức: Cần, Kiệm, Liêm, Chính.

Cách so sánh ấy cho thấy quan điểm rất rõ ràng: thiếu một đức thì nhân cách không thể trọn vẹn, giống như trời thiếu một mùa hay đất thiếu một phương thì không còn đúng bản chất của nó.

Cần là siêng năng, cần cù trong lao động và học tập. Kiệm là tiết kiệm, không hoang phí sức lực, tiền của, thời gian. Liêm là trong sạch, không tham lam, không lợi dụng quyền lực hay vị trí để mưu cầu lợi ích cá nhân. Chính là ngay thẳng, công bằng, dám bảo vệ điều đúng và chống lại điều sai.

Bốn đức ấy không tồn tại riêng lẻ mà bổ sung, nâng đỡ lẫn nhau, tạo thành một chỉnh thể thống nhất.

Đạo đức không nằm trên lời nói, mà ở hành động

Một điểm làm nên sức thuyết phục đặc biệt trong tư tưởng Hồ Chí Minh là sự thống nhất giữa lời nói và việc làm. Những giá trị đạo đức mà Người đề cao không chỉ được giảng giải, mà còn được thể hiện xuyên suốt trong cuộc đời hoạt động của chính Người.

Cần thể hiện ở lối sống làm việc không mệt mỏi, dành trọn tâm sức cho sự nghiệp chung. Kiệm thể hiện ở sinh hoạt giản dị, tiết kiệm từng đồng, từng vật dụng, luôn nghĩ đến lợi ích của nhân dân trước tiên. Liêm được thể hiện qua sự trong sạch tuyệt đối trước quyền lực và danh lợi. Chính được thể hiện ở thái độ thẳng thắn, công tâm, đặt lợi ích của dân tộc lên trên mọi lợi ích cá nhân.

Chính vì vậy, tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh không mang tính hô hào hay khẩu hiệu. Đó là những nguyên tắc sống đã được kiểm chứng bằng thực tiễn, khiến người ta tin không phải vì lời hay, mà vì sự nhất quán.

Ý nghĩa thời đại của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, khi nhịp sống nhanh và áp lực vật chất ngày càng lớn, những giá trị như Cần, Kiệm, Liêm, Chính đôi khi bị xem là cũ kỹ. Tuy nhiên, càng trong hoàn cảnh ấy, ý nghĩa của tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh càng trở nên rõ nét.

Sự cần cù giúp con người không bị cuốn theo lối sống hưởng thụ. Sự tiết kiệm giúp xã hội sử dụng hiệu quả nguồn lực. Sự liêm khiết là hàng rào chống lại tham nhũng và suy thoái. Sự chính trực là nền tảng để xây dựng niềm tin giữa con người với con người.

Đó không chỉ là chuẩn mực cho người làm cách mạng, mà còn là kim chỉ nam cho mỗi cá nhân trong đời sống thường ngày.

Kết lại

Tư tưởng đạo đức của Hồ Chí Minh không cao xa, cũng không xa lạ. Đó là những lời dạy mộc mạc nhưng sâu sắc, như một ngọn đèn soi để mỗi người tự nhìn lại mình. Trong quá trình rèn luyện ấy, không ai hoàn hảo ngay từ đầu, nhưng ai kiên trì tu dưỡng cũng có thể trở nên tốt hơn từng ngày.

Giá trị lớn nhất trong tư tưởng của Người có lẽ nằm ở chỗ: đạo đức không phải điều để nói, mà là điều để sống.